FRANZ KAFKA 
CONTRA 
GUERGORIO SAMSA 

Kafka.  

Me fa muito goyo una breu biografía de Kafka escrita por Borges -tradutor a o castellano de A metamorfosis, - que fa de prelogo a la edizión d'America de a suya Biblioteca Presonal: 1883, 1924.  Esas dos fechas delimitan la vida de Franz Kafka.  Nadie puede ignorar que incluyen acontecimientos famosos:  la primera guerra europea, la invasión de Bélgica, las derrotas y las victorias, el bloqueo de los imperios centrales por la flota británica, los años del hambre, la revolución rusa, que fue al principio una generosa esperanza y es ahora el zarismo, el derrumbamiento, el tratado de Brest-Litovsk y el tratado de Versalles, que engendraría la segunda guerra.  Incluye asimismo los hechos íntimos que registra la biografía de Max Brod:  la desavenencia con el padre, la soledad, los estudios jurídicos, los horarios de una oficina, la profusión de manuscritos, la tuberculosis.  También, las vastas aventuras barrocas de la literatura:  el expresionismo alemán, las hazañas verbales de Johannes Becher, de Yeats y de James Joyce.  El destino de Kafka fue transmutar las circunstancias y las agonías en fábulas.  Redactó sórdidas pesadillas en un estilo límpido.  No en vano era lector de las Escrituras y devoto de Flaubert, de Goethe y de Swift.  Era judío, pero la palabra judío no figura, que yo recuerde en su obra.  Esta es intemporal y tal vez eterna.  Kafka es el gran escritor clásico de nuestro atormentado y extraño siglo.1  

A Metamorfosis.  

A combersión  en inseuto de Guergorio Samsa no se fa por garra pecau.  ¿Puede estar que o feito de que s'aiga dormiu por primer bez en tot o tiempo que leba treballando, que no aiga sentiu o rebel y no aiga puesto marchar ta la gara a la suya ora siga una atrozidá?  Talmén siga o contrario:  Samsa no ascuita o rebel porque ya s'ha combertiu, u se ye combertindo, en inseuto.  El no ha teniu garra escudio en o suyo treballo (por contras: ye pasau d'estar un simple emplegau a treballar de representán), no ha maltratau a la suya familia (a berdá ye que Guergorio mantiene a  lo suyo pai, a la suya mai y a la suya chirmana dimpués d'esculipiar-sen con o negozio de o pai, ha crompau una casa y mesmo bosa a una criada), no ha protagonizau dengún escandalo secsual (a oxetibidá tendenziosa de o rezentador, y debán de l'ausenzia en o rilato de bella custión d'ista mena, mos premite dizir que Guergorio tampó no ye "culpable" por ixe costau), no tiene mica conflito relixioso (a no estar que sobre él caiga bella mena de castigo de Dios).  Y refirmando-mos en o mesmo Kafka, "el pecado se presenta siempre abiertamente y puede ser captado enseguida por los sentidos.  Crece sobre sus mismas raíces en descubierto y por eso no hay necesidad de extirparlo"2.  Se tranca ixa posibilidá. (Cal remerar que A Metamorfosis no ye l'unico escrito de Kafka en que o protagonista sufre un castigo sin de razón aparén; ye en O prozeso an Joseph K. ye lebau debán de os trebunals sin que se sepa cuala ye a enchaquia de o suyo chuizio).  

A berdá ye que ta o leutor, que no fa que concarar lo que o rezentador diz3, Guergorio Samsa ye inozén y por ixo ye inchusto que una maldizión d'ixa mena caiga sobre él (ye muito posible que bel leutor considerase como bella chanza, bella chanada, lo que li pasa a o biachán, considerando-la una enchaquia más de a umor negra esprisionista de l'inte).  

Cal remerar que tampó en as metamorfosis clasicas bi'n ha d'una rilazión culpa castigo.  Asinas lo siñala Juan Francisco Alcina, cuan fa referenzia d'Ovidio, "propiamente la metamorfosis es pocas veces un castigo, o más bien dicho, muchas veces no lo es"4.  Quizau por l'ausenzia de razons o leutor s'identifica con l'inozén transformau y o tarabidau de a obra prenzipia a ir-se-ne por o terrible; ziertamén, tornar-se inseuto ye bella cosa más grau que que s'amorte a luz.  

Resumamos breumén os feitos:  Samsa no puede marchar ta o treballo; empezipia o trestuque en casa; l'encargau se bi presenta ta enterar-se por qué Samsa no ye iu ta o treballo; garra chen quiere amanar-se-ne ta Samsa; escomenzipian os problemas economicos y con ixo as malizias familiars (ni lo alimentan ni lo cudian); han de abentar a la criada; cal que pillen güespes (por zierto, a os güespes les fa grazia la chanada de Samsa ¿alcaso son bella representazión simbolica de bella cosa?).  Tienen que adempribiar treballos miserables, cal que bendan os muebles; a la fin Guergorio muere; a suya chirmana ya ye en edá d'acomodar-se y os pais beyen salida a la suya mala situgazión economica (no ferán que continar pendendo de os fillos: rematada la mina Guergorio, enzetarán con a mena filla); cambearán de casa, y albandonarán ya os repuis de Samsa pos estió él qui eslixió lo domizilio familiar.  

Pasa poco en A Metamorfosis, cuasi pon.  Prauticamén pasan as mesmas cosas que si en bella casa muere de sopetón qui traye os diners: beluns tendrán que treballar de cualsiquier cosa, atros tendrán que dixar os estudios, caldrá achustar os gastos... por ixo, a disgrazia de os Samsa no ye sólo que economica, sino que son ellos mesmos qui fan ixe aspeuto transzendén, o costau traxico...  

(Borges s'enzerrinaba en siñalar que una traduzión natural de o rilato de Kafka tenerba que aber estau A Transformazión y no pas A Metamorfosis, y no ye una desixenzia bueda porque "transformazión" ye un bocable más amplo, afeuta a toz, y "metamorfosis" ye más restrinxiu y sólo afeuta que a Guergorio; a chuizio de l'arxentino lo tetulo de Kafka estarba amplificador y o de a inreplecable traduzión estarba achiquidor).  
Ye a familia Samsa qui fa d'un aparén problema economico un feito traxico, terrible (porque ye esclatero que a la interpresa no le parixerá tan traxico y mesmo a os güespes les parixe comico).  ¿Lo beye traxico Guergorio?  Lo que l'estorba ye que no lo replequen, que no pueda esplicar-se, que no pueda mober-se... anque repleca y preba de fablar, ta Guergorio a traxedia ye a incomunicazión ¡cómo l'estorba que a suya chirmana lo trate mal!.  
¿Y tiene ixa traxedia un sentiu en a istoria, pertenexe a un destino prefixau? Asinas, cuan Guergorio no puede salir de a cambra suya ya en o prenzipio de a istoria, toz recloxidan bella cosa, cuanto menos o rezentador mos fa beyer que cualcosa ba a pasar.  ¿U ye Guergorio qui prexina que a suya chirmana plora?  ¿Ye berdadera la sensazión de traxedia, ye Guergorio qui la condiziona en o rezentador y dimpués en o leutor?  Ye platero que ixa sensazión se transmite, bi ye astí.  

Ista traxedia absurda, imposible, sólo emparellada que con a mitoloxía, no atraye a presenzia de os medicos, de os refitolers, de os periodicos, a os que ye tan afizionau o pai Samsa.  (Ye de dar destacar o que diz J. B. Solodow ta qui a metamorfosis ye "un proceso por el cual características de una persona, esenciales o accidentales, toman forma corporal y así se hacen visibles y manifiestas.  La metamorfosis hace ver las cualidades de una persona sin dar un juicio sobre estas cualidades.  Paradójicamente esto es un cambio que preserva, una alteración que mantiene la identidad, un cambio de forma por el cual un contenido se representa en una forma"5).Ye polida la soxerenzia, pero ¿tenemos bella preba de que Guergorio tiene un corazón amagau d'inseuto?  Guergorio no se fa un fenomeno de zirco (que poderba aber salbada la mala situgazión economica de a familia) como l'Ombre elefán.  Guergorio se i queda enzarrau en a suya cambra como preba de a bergüeña d'él mesmo (curiosa paradoxa: él ye culpable de cualcosa de o que no tiene a culpa ¿u alcaso ye estau él, de a mesma traza que Rip Van Winkle, qui ha "prebocada" la suya transformazión? ¿ye estada la cansera por os biaches, por os suyos mainates, por mantener a familia suya sin garra satisfazión más lo que ha feito que Guergorio se metamorfoseye en inseuto?6: anque ye esclatero que ese teniu muito esito como atrazión de feria, no cal que beyer a os güespes ta saber que ese estau asinas.  

¿Y qué fa Guergorio en tot o diya? Porque a berdá ye que o conoximiento que en tenemos de as suyas autibidaz ye prou mugau, asabelo d'esbirriayau, conoxemos más feitos de a familia Samsa, de cara ta difuera y de cara ta drento, que de o protagonista aparén de a istoria.  Y lo zierto ye que pasan meses y meses, sin de concretar, como un estrinque que nesezariamén tiene que fer-se, pero a eboluzión de Guergorio ye muito mugada (¿ye alcaso a eboluzión ya d'un inseuto? parixe estar que no pas... él contina a la fin de o rilato con os mesmos trestuques que en primeras), podemos dizir que Guergorio sólo sufre que una transformazión, de feito importán, pero toz os que bi son zerqueta d'él sufren muitos cambeos.  Guergorio se mira la finestra, aguaita os chuegos de os ninos, a indiferenzia de o mundo esterior debán de a suya nueba condizión, siente impotenzia debán de o treslau de os muebles de a suya cambra -s'agarrapiza con rasmia a un retrato-, mincha poco, d'entre as bariadas cosas que le'n traye a suya chirmana, se chita en o sofá, se fica debaxo de l'almario, preba d'ascuitar lo que pasa en casa... poco más, a bida de Guergorio ye reyalmén aburrida (te parixeba fastiosa la bida de biachán, pos bas a saber lo que ye de berdá una bida fastiosa... dizirba un demiurgo cualsiquiera.  ¿Imos a trepuzar con una consecuenzia semellán?  ¿Pero no ébanos quedau que a suya transformazión no ye por cosa, ye una simpla chanadeta narratiba ta lebar-nos ta una serie de situgazions?), y profés, o pobrichón de Guergorio ye cada diya más biello, más carrascloso (¿cuala ye a bida meya d'un inseuto? de seguras que Samsa la sobrepasa por muito).  

Quizau se pueda dizir que a familia Samsa "eboluziona sicoloxicamén" mientres cambean os suyos costumbres, diya zaga diya, mientres ban perdendo as comodidaz, mientres tienen que ir ficando-sen en o mundo laboral, no ye un prozeso de transformazión sólo que de líesmo, sino que tiene que beyer con a salida ta l'esterior.  Por ixo ye posible que Guergorio no cambee as suyas posizions, porque no sale ta o mundo esterior, u porque no puede enantar en o suyo pensamiento, se ye quedau con lo mesmo que en primeras... y profés que no ha pasau o suyo pensamiento a combertir-se en o pensamiento d'un inseuto.  O distanziamiento enta Guergorio ye direutamén proporzional: a familia s'alexa y él se bi queda.  (Antimás de que ye prou difízil xublidar que por a suya culpa bi son como bi son).  "Cuan cal treballar lo que nusatros treballamos, no puede estar endurar antimás en casa iste martirio" diz a chirmana.  Y por denzima de todas as eboluzions, a más fura ye a de a chirmana (que se beye antimás en a suya transformazión fesica): ella prene a iniziatiba de "rematar" con Guergorio, esfer-se d'él, mientres que l'aconortanza parixe estar que ha chupiu a os suyos pais; a chirmana mesmo plega a negar que ixe inseuto siga o suyo chirmán (mientres o pobrichón de Guergorio s'aclama por no aber comunicau a la suya chirmana la suya intinzión de lebar-la ta o conserbatorio ta que ise a clases de biolín).  

Max Brod (a qui se debe a publicazión de a mayor parti de a obra de Kafka -anque no a de A Metamorfosis, que estió baxo lo control de l'autor- a penar de o deseyo d'íste de que se sulsise baxo lo fuego) rezenta en a biografía de o checo que a puenda en que Kafka prenzipia a escribir A Metamorfosis, nobiembre de 1912, ye una de as más creyatibas suyas7.  Kafka yera inamorau de Felice, asinas se puede beyer en a suya Correspondenzia, y, anque o suyo treballo en a Prager Asbestwerke con Karl Hermann l'enuyaba fundamén, ye estranio que por ixas calendatas, otubre de 1912, "pensó en tirarse por la ventana, y Max Brod tomó esa amenaza tan en serio como para escribir a la madre"8.  Lo que mos dixa atra begata en un puesto fundamén eninmatico, tanto como lo de a literatura suyiza.  
Como en rezenta Joaquim Unseld: "Por fin, a fines de noviembre de 1915, La Metamorfosis apareció en el volumen doble 22/23 junto con Das rasende Leben (Vida violenta), de Kasimir Edschmid, Aissé, de René Schickele, y Schuhlin, de Carl Sternheim, en la quinta serie de la colección Der Jüngste Tag"  9.  

(78 añadas más tardi se traduze por primer begata a la luenga aragonesa). 
  
                                                                                                                                                                 Félix Romeo Pescador 
                                                                                                                                                                Agorrada de 1993 
1 En Biblioteca Personal, Alianza Editorial, Madrí, 1988, pax. 13. 
2 En Consideraciones acerca del pecado, el dolor, la esperanza y el camino verdadero, Laia, Barzelona, 1983, pax. 32. 
3 Como enzertadamén siñala Hans Mayer "(...)sólo en apariencia, se da en Kafka una narración objetiva.  La mayoría de las veces se cuentan las historias desde la perspectiva de un personaje, y sin embargo no se trata de Rollenprosa (el autor proyecta sus propios pensamientos o sensaciones sobre una figura tipo que se expresa en forma de monólogo).  Kafka presenta situaciones y lleva a cabo una especie de investigación narrativa de comportamiento".  En Literatura alemana desde Thomas Mann, Alianza Editorial, Madrí, 1970, paxs. 29,30 y 214. 
4 En "Introducción" a Las metamorfosis, Planeta, Barzelona 1990, pax. XVIII. 
5 Cuaternau por Alcina.  "Introducción", pax. XIX: J.B. Solodow, The World of Ovid's Metamorphoses, Univ. of North Carolina Press, Chapel Hill-Londres, 1988, pax. 174. 
6 Iste cambeo ta un puesto más tranquilo, sin d'obligazions, ye o que busca o protagonista de a falordia de Washington Irving: anguniau por a suya situgazión familiar, sale ta la selba, s'aduerme y cuan rebella y bi torna son pasadas muitas añadas y ya no tiene mica obligazión.  En a mesma endrezera pero con atros terminos lingüisticos lo esplica Miguel Morey cuaternando un treballo de Guattari y Deleuze: "el hombre carece de modelos por los que darse una salida -debe inventar su propia mutación.  (...) Se trata, nos dicen, de "franquear un umbral, alcanzar un continuum de intensidades que valen sólo por sí mismas, encontrar un mundo de intensidades puras, en el que todas las formas se deshacen, también todas las significaciones, significantes y significados, en beneficio de una materia no formada, de flujos desterritorializados, de signos asignificantes".  Se trata, en definitiva, de recuperar la inocencia que habitó junto a nosotros durante la infancia -cuando el mundo todavía tenía colores, olores, sones y volúmenes; antes de que se transfigurara en una abstracción: en esa ecuación de coacciones, sostenida por una legión ciega de administradores y burócratas".  Miguel Morey, Psiquemáquinas, Montesinos, Barzelona, 1990, pax. 230. 
7 Max Brod, Kafka, Alianza Editorial, Madrí, 1982, paxs. 124 y ss. 
8 Anthony Northey, El clan de los Kafka, Tusquets, Barzelona, 1989, paxs. 112 y 113. 
9 Franz Kafka.  Una vida de escritor, Anagrama, Barzelona, 1989, paxs. 100 y ss.